سوسن چلچراغ
«سوسن چلچراغ» ، چشم و چراغ زیبایی های طبیعت گیلان است. این گل که به نام « سوسن سفید» نیز خوانده شده، به علت متعلق بودن به دوران چهارم زمین شناسی از لحاظ ژنـتیکی بسیار مورد توجه بوده و یکی از کمیاب ترین گونه های تیره ی «سوسنیان» است که تنها در روستای« داماش» در ارتفاعات «عمارلو» از توابع شهرستان «رودبار» یافت می شود.
سوسن چلچراغ نخستین بار در سال 1354 توسط گیاه شناسی فرانسوی به نام«لدر بوری» شناخته شد و بعد از شناخت نامش در موزه ی تاریخ طبیعی ایران در فرانسه به صورت «لیلیوم لیدربور» به ثبت و ضبط رسید. و بعد از آن روستای داماش، کانون توجه ملی و جهانی شد بطوریکه هر ساله بسیاری از علاقه مندان و متخصصان و گیاه شناسان از سراسر دنیا برای دیدن این گل به ایران سفر می کنند.
سوسن چلچراغ گیاهی است با بلندای 5/0 تا 5/1 متر، با گل های سفید واژگون، گلبرگ هایی برگشته، دانه هایی برجسته و پرچم هایی بلند.
بعضی ها می گویند که رنگ مهتابی و شکل واژگون آن که شباهتی به چلچراغ دارد، باعث شده که چنین نامی بر آن نهاده شود.اما مردم محلی بر این باورند که سوسن چلچراغ در شب نور افشانی می کند و به همین دلیل چلچراغ نامیده شده. اما اصل قضیه -برطبق گفته ی گیاه شناسان- این است که بواسطه ی مواد فلئورسانس در پرچم سوسن چلچراغ، این گل قابلیت بازتابش نور را دارد.
این گیاه که نوع ایرانی آن زیبایی و شهرت بسیار دارد، از اواسط خرداد گل می دهد و گل های آن تا نیمه ی تیر ماه پایدار می ماند. بنابراین بهترین زمان برای دیدن سوسن چلچراغ معمولا هفته آخر خرداد و هفته اول تیر ماه است که البته بسته به شرایط آب و هوایی ممکن است طول این مدت کمی کوتاه و بلند شود.
متأسفانه امروزه نسل این گل از آن جهت که بسیار آسیب پذیر و حساس است، ونیز بخاطر عوامل مختلف در حال انقراض است و متأسفانه به گفته ی کاشف آن لدر بوری: « این گل از تکثیر می گریزد. » از این رو تا کنون تلاش همه ی کسانی که خواسته اند آن را در مکان های دیگر پرورش دهد، بی ثمر مانده. به همین علت امروزه ازنژاد آن بطور کامل محافظت می شود.
گزارشگرها از شخصی می گویند با موهای بلند و ژولیده که شاخه ها را کنار می زند و از محدوده ی فنس کشیده شده، بیرون می آید، در را فقل می کند تا هیچ کس دور از چشمش نتواند به دیدار سوسن چلچراغ ها برود این مرد که کسی جز دکتر طباطبایی نیست، یک دست لباس محیط بانی پوشیده، در اتاقک کوچکی بدون آب و برق زندگی می کند. یک بسته سیگار و یک دوربین دارد که با آن از سوسن چلچراع ها عکس می گیرد. دکتر علیرضا احمدی طباطبایی که می گویند عاشق سوسن چلچراغ هاست، مسئول محیط بانی «داماش» است، سه سال تمام ، از زمانی که سوسن چلچراغ باز می شده تا زمانی که بر شاخه می مانده، در داماش زیسته و به تحقیق و پژوهش درباره ی آنها پرداخته و اولین کسی است که نخستین فیلم انیمیشن را از شکفتن سوسن چلچراغ با یک دوربین مکانیکی عکاسی – در فضایی وحشی که نور و باد همواره در آن تغییر می کنند، ساخته است.
وی با تمامی دشواری هایی که در این راه داشته از قبیل ابر و مه که شرایط نور را تغییر می دادند و حشرات مزاحمی که روی گل ها می نشستند سرانجام موفق شده که کارش را به پایان برساند و از 2700 عکسی که از سوسن چلچراغ ها گرفته ، انیمیشنی 51 ثانیه ای بسازد و سپس مدت این فیلم را پس از مونتاژ با مناظر گیلان و داماش به پنج دقیقه برساند. در این فیلم پنج دقیقه ای می توان برای نخستین بارگوشه هایی از شکفتن سوسن چلچراغ را به وضوح رؤیت کرد
